Mỗi năm hàng triệu công dân nam Việt Nam đến tuổi đăng ký nghĩa vụ quân sự. Bài viết hệ thống quy định nghĩa vụ quân sự năm 2026: đối tượng, độ tuổi, các trường hợp miễn/hoãn theo Luật Nghĩa vụ quân sự 2015.
Nội dung chính
1. Đối tượng và độ tuổi gọi nhập ngũ
Theo Điều 30 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015:
- Công dân nam từ đủ 18 tuổi đến hết 25 tuổi.
- Công dân nam được đào tạo trình độ cao đẳng, đại học đã được tạm hoãn → kéo dài đến hết 27 tuổi.
- Công dân nữ tự nguyện và đủ điều kiện chuyên môn (chủ yếu ngành y tế, kỹ thuật).
Mỗi năm gọi 1 đợt (thường tháng 2–3). Thời hạn phục vụ tại ngũ: 24 tháng (Điều 21).
2. Trường hợp được tạm hoãn gọi nhập ngũ
Điều 41 Luật NVQS quy định các trường hợp tạm hoãn:
- Chưa đủ sức khoẻ phục vụ tại ngũ theo kết luận của Hội đồng khám sức khoẻ (đạt loại 4, 5, 6).
- Lao động duy nhất phải trực tiếp nuôi dưỡng thân nhân không còn khả năng lao động hoặc chưa đến tuổi lao động.
- Người con duy nhất của thương binh, bệnh binh hạng 1.
- Đang là học sinh, sinh viên đang đào tạo bậc đại học/cao đẳng chính quy tập trung, đang học chương trình giáo dục phổ thông.
- Một anh hoặc một em trai của liệt sĩ.
- Một con của thương binh/bệnh binh nặng.
- Cán bộ công chức, viên chức được điều động đến công tác ở vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn.
3. Trường hợp được miễn nghĩa vụ quân sự
Điều 41 khoản 2 Luật NVQS:
- Con của liệt sĩ, con của thương binh hạng 1.
- Một anh hoặc một em trai của liệt sĩ.
- Một con của thương binh hạng 2, một con của bệnh binh suy giảm khả năng lao động từ 81%, một con của người nhiễm chất độc da cam suy giảm khả năng lao động từ 81%.
- Người làm công tác cơ yếu không phải quân nhân, công an.
- Cán bộ, công chức, viên chức, thanh niên xung phong được điều động đến công tác, làm việc ở vùng kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn từ 24 tháng trở lên.
4. Tiêu chuẩn sức khoẻ
Theo Thông tư liên tịch 16/2016/TTLT-BYT-BQP, sức khoẻ chia 6 loại:
- Loại 1, 2, 3: đủ sức khoẻ nhập ngũ.
- Loại 4, 5, 6: được tạm hoãn/miễn về sức khoẻ.
Một số bệnh phổ biến khiến không đủ sức khoẻ: cận thị nặng (> 1,5 diop), gù vẹo cột sống, tim mạch, gan, thận mạn tính, tâm thần, dị tật ngoại hình…
5. Đăng ký nghĩa vụ quân sự lần đầu
Công dân nam đủ 17 tuổi (chậm nhất quý 4 năm 17 tuổi) phải đến Ban CHQS cấp xã đăng ký NVQS lần đầu. Hồ sơ:
- Bản chính CCCD/CMND.
- Giấy chứng nhận đăng ký tạm trú (nếu cư trú nơi khác).
Sau đăng ký, công dân được cấp Giấy chứng nhận đăng ký NVQS.
6. Khám sức khoẻ nghĩa vụ quân sự
Hội đồng khám sức khoẻ cấp huyện tổ chức khám hàng năm, thường từ tháng 11 đến tháng 12. Lệnh gọi khám gửi đến công dân trước 15 ngày.
Trình tự khám:
- Khám tổng quát: đo huyết áp, nhịp tim, chiều cao, cân nặng.
- Khám chuyên khoa: mắt, tai mũi họng, răng hàm mặt, da liễu, thần kinh, nội, ngoại.
- Cận lâm sàng: xét nghiệm máu, nước tiểu, X-quang phổi, điện tim.
- Khám tâm lý (nếu cần).
- Hội đồng kết luận sức khoẻ theo 6 loại.
7. Xử lý khi không chấp hành lệnh gọi
Điều 332 Bộ luật Hình sự 2015 quy định tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự:
- Không chấp hành lệnh gọi khám/nhập ngũ đã bị xử phạt hành chính: phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù 3 tháng – 2 năm.
- Lôi kéo người khác trốn: phạt tù 1 – 5 năm.
Xử phạt hành chính (Nghị định 120/2013/NĐ-CP sửa đổi):
- Không có mặt khám sức khoẻ đúng giờ: 800.000 – 1.200.000 đ.
- Không chấp hành lệnh gọi nhập ngũ: 1.500.000 – 2.500.000 đ + truy cứu hình sự nếu tái phạm.
8. Quyền lợi của người tại ngũ và sau xuất ngũ
- Phụ cấp hàng tháng theo cấp bậc.
- Bảo hiểm y tế quân nhân.
- Ưu tiên thi tuyển công chức, viên chức.
- Đào tạo nghề miễn phí sau xuất ngũ.
- Trợ cấp xuất ngũ: 2 tháng tiền lương cơ sở cho mỗi năm phục vụ.
- Bảo lưu kết quả học tập (sinh viên).
9. Câu hỏi thường gặp
Q: Đang du học có phải đi NVQS? — Du học tự túc không thuộc diện được tạm hoãn. Du học theo chương trình của nhà nước/hiệp định được tạm hoãn trong thời gian học.
Q: Đã có vợ con có được miễn? — Không tự động được miễn. Nhưng nếu là lao động duy nhất nuôi gia đình thì được xét tạm hoãn.
Q: Cận thị nặng có được miễn? — Cận trên 1,5 diop được xếp loại 4, được tạm hoãn. Cận trên 6,0 diop có thể được miễn.
Tham khảo: Luật Nghĩa vụ quân sự 2015, Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017), Nghị định 120/2013/NĐ-CP (sửa đổi), Thông tư liên tịch 16/2016/TTLT-BYT-BQP.
