Nhận con nuôi là việc tự nguyện và đầy ý nghĩa nhưng pháp luật quy định khá chặt để bảo vệ quyền của trẻ em. Bài viết tổng hợp điều kiện và thủ tục nhận con nuôi năm 2026 theo Luật Nuôi con nuôi 2010 và Nghị định 19/2011/NĐ-CP.
Nội dung chính
1. Điều kiện đối với người nhận con nuôi
Điều 14 Luật Nuôi con nuôi 2010:
- Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.
- Hơn con nuôi từ 20 tuổi trở lên.
- Có điều kiện về sức khoẻ, kinh tế, chỗ ở để đảm bảo việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục.
- Có tư cách đạo đức tốt.
Trường hợp đặc biệt được miễn yêu cầu chênh lệch tuổi: cha dượng/mẹ kế nhận con riêng của vợ/chồng làm con nuôi; cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận cháu làm con nuôi.
2. Trường hợp KHÔNG được nhận con nuôi
Điều 14 khoản 2:
- Đang bị hạn chế quyền với con chưa thành niên.
- Đang chấp hành quyết định xử lý hành chính (đưa vào cơ sở giáo dục, cai nghiện).
- Đang chấp hành hình phạt tù.
- Chưa xoá án tích về một trong các tội cố ý xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự người khác; ngược đãi; dụ dỗ trẻ em.
3. Điều kiện đối với người được nhận làm con nuôi
Điều 8:
- Trẻ em dưới 16 tuổi.
- Từ 16 đến dưới 18 tuổi: chỉ trong trường hợp cha dượng/mẹ kế nhận làm con nuôi, hoặc cô-cậu-dì-chú-bác ruột nhận.
- Một người chỉ được làm con nuôi của một người độc thân hoặc của cả hai người là vợ chồng.
4. Thứ tự ưu tiên nhận con nuôi
Điều 5: nguyên tắc bảo đảm trẻ được nuôi dưỡng trong môi trường gia đình thay thế. Thứ tự ưu tiên:
- Cha dượng, mẹ kế; cô, cậu, dì, chú, bác ruột.
- Công dân Việt Nam thường trú trong nước.
- Người nước ngoài thường trú tại Việt Nam.
- Công dân VN định cư ở nước ngoài.
- Người nước ngoài thường trú ở nước ngoài (nuôi con nuôi quốc tế).
5. Hồ sơ nhận con nuôi trong nước
Hồ sơ của người nhận:
- Đơn xin nhận con nuôi.
- Bản sao CCCD/hộ chiếu.
- Phiếu lý lịch tư pháp (xin tại Sở Tư pháp).
- Văn bản xác nhận tình trạng hôn nhân.
- Giấy khám sức khoẻ.
- Giấy tờ chứng minh điều kiện kinh tế, chỗ ở (xác nhận thu nhập, sổ hộ khẩu, sổ đỏ…).
Hồ sơ của người được nhận:
- Giấy khai sinh.
- Giấy khám sức khoẻ.
- 2 ảnh toàn thân 9×12.
- Biên bản xác nhận do UBND/Công an cấp xã (với trẻ bị bỏ rơi).
- Giấy chứng tử của cha mẹ đẻ (nếu có).
- Quyết định tiếp nhận của cơ sở nuôi dưỡng (nếu trẻ đang ở trung tâm).
6. Cơ quan có thẩm quyền
Điều 9 Luật Nuôi con nuôi:
- UBND cấp xã nơi thường trú của người được nhận làm con nuôi hoặc người nhận: đăng ký nuôi con nuôi trong nước.
- UBND cấp tỉnh / Sở Tư pháp: nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài.
7. Quy trình đăng ký (trong nước)
- Người nhận nộp hồ sơ tại UBND xã.
- UBND xã tham vấn ý kiến của cha mẹ đẻ, người giám hộ, trẻ từ 9 tuổi trở lên. Sự đồng ý phải lập thành văn bản.
- Trong 30 ngày, UBND xã kiểm tra, xác minh, lấy ý kiến cộng đồng.
- Nếu đủ điều kiện, UBND xã tổ chức lễ giao nhận con nuôi: hai bên cùng có mặt, ký vào sổ.
- UBND cấp Giấy chứng nhận nuôi con nuôi.
8. Hệ quả pháp lý sau khi nhận con nuôi
Điều 24:
- Phát sinh quan hệ cha mẹ – con giữa người nhận và con nuôi.
- Cha mẹ nuôi có quyền và nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục, đại diện theo pháp luật, quản lý tài sản (như cha mẹ ruột).
- Quan hệ pháp lý giữa con nuôi và cha mẹ ruột chấm dứt (trừ trường hợp cha dượng/mẹ kế nhận con riêng), nhưng quan hệ huyết thống vẫn được công nhận về mặt thừa kế tự nhiên và ngăn cấm kết hôn.
- Con nuôi có quyền thừa kế tài sản của cha mẹ nuôi như con đẻ.
9. Chấm dứt việc nuôi con nuôi
Điều 25: chỉ chấm dứt theo bản án/quyết định của Toà án khi:
- Con nuôi đã thành niên và cha mẹ nuôi tự nguyện chấm dứt.
- Có hành vi vi phạm: ngược đãi, lợi dụng để trục lợi.
- Vi phạm các điều cấm của pháp luật.
10. Nuôi con nuôi quốc tế — lưu ý
Phức tạp hơn — phải qua Cục Con nuôi (Bộ Tư pháp), tổ chức con nuôi nước ngoài được cấp phép tại VN. Hồ sơ thường mất 6–18 tháng. Việt Nam đã tham gia Công ước La Haye 1993 về bảo vệ trẻ em và hợp tác trong lĩnh vực nuôi con nuôi quốc tế.
Tham khảo: Luật Nuôi con nuôi 2010, Nghị định 19/2011/NĐ-CP, Thông tư 12/2011/TT-BTP.
