Bảo hiểm xã hội (BHXH) là hệ thống an sinh quan trọng giúp người lao động được bảo vệ khi ốm đau, thai sản, hưu trí, tử tuất. Bài viết tổng hợp tỷ lệ đóng và quy định BHXH năm 2026 theo Luật BHXH 2024 (có hiệu lực 01/07/2025) và các văn bản hướng dẫn.
Nội dung chính
1. Đối tượng tham gia BHXH bắt buộc
Điều 2 Luật BHXH 2024 mở rộng đối tượng so với luật cũ:
- Người lao động làm việc theo HĐLĐ từ 1 tháng trở lên.
- Cán bộ, công chức, viên chức.
- Sĩ quan, hạ sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp.
- Người quản lý doanh nghiệp, người quản lý điều hành hợp tác xã có hưởng tiền lương.
- Chủ hộ kinh doanh có đăng ký (mới từ 2025).
- Người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã.
2. Tỷ lệ đóng BHXH bắt buộc
Tổng cộng 32% lương đóng BH, chia:
| Quỹ | Người sử dụng LĐ | Người lao động | Tổng |
|---|---|---|---|
| BHXH (hưu trí, tử tuất) | 14% | 8% | 22% |
| BHXH (ốm đau, thai sản) | 3% | 0% | 3% |
| BHXH (TNLĐ-BNN) | 0,5% | 0% | 0,5% |
| BHYT | 3% | 1,5% | 4,5% |
| BHTN | 1% | 1% | 2% |
| Tổng | 21,5% | 10,5% | 32% |
3. Mức lương đóng BH
- Tối thiểu: bằng lương tối thiểu vùng. Năm 2026, lương tối thiểu vùng I là 4.960.000 đ; vùng II 4.410.000; vùng III 3.860.000; vùng IV 3.450.000 (tham khảo NĐ 74/2024/NĐ-CP).
- Tối đa: bằng 20 lần lương cơ sở (mức trần). Năm 2026 lương cơ sở 2.340.000 đ → trần BH = 46.800.000 đ/tháng.
4. Quyền lợi khi tham gia BHXH
4.1. Ốm đau
- Hưởng 75% lương đóng BH trong những ngày ốm.
- Thời gian tối đa: 30–70 ngày/năm tuỳ thâm niên BH và điều kiện làm việc.
- Cần có giấy chứng nhận của bệnh viện.
4.2. Thai sản
- Lao động nữ sinh con: nghỉ 6 tháng, hưởng 100% lương BH 6 tháng trước nghỉ.
- Trợ cấp 1 lần khi sinh: 2 tháng lương cơ sở/con (= 4.680.000 đ).
- Lao động nam có vợ sinh: 5–14 ngày nghỉ hưởng nguyên lương BH.
- Khám thai 5 lần × 1 buổi.
4.3. Tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp
- Suy giảm khả năng lao động ≥ 5%: hưởng trợ cấp 1 lần hoặc hằng tháng.
- Chi phí điều trị do công ty/quỹ BHYT chi trả.
- Trợ cấp phục vụ nếu suy giảm ≥ 81%.
4.4. Thất nghiệp
- Hưởng 60% lương BH bình quân 6 tháng cuối.
- 3–12 tháng tuỳ thời gian đã đóng.
- Đăng ký tại Trung tâm Dịch vụ việc làm trong 3 tháng.
4.5. Hưu trí
Điều 169 BLLĐ 2019 + Luật BHXH 2024:
- Năm 2026: tuổi nghỉ hưu nam 61 tuổi 6 tháng, nữ 56 tuổi 8 tháng (tăng dần theo lộ trình đến 62/60 tuổi vào 2028).
- Đóng BH tối thiểu: 15 năm (theo Luật BHXH 2024) — giảm từ 20 năm trước đây.
- Mức hưởng: 45% (đóng 15 năm) + 2%/năm thêm (nam) hoặc 3%/năm thêm (nữ), tối đa 75%.
4.6. Tử tuất
- Trợ cấp mai táng: 10 tháng lương cơ sở (= 23,4 triệu).
- Trợ cấp tuất hằng tháng cho thân nhân (con chưa thành niên, cha mẹ già…).
- Hoặc trợ cấp tuất 1 lần.
5. BHXH tự nguyện
Dành cho người không thuộc diện bắt buộc (lao động tự do, hộ kinh doanh nhỏ). Đóng vào quỹ hưu trí, tử tuất:
- Mức đóng: 22% × Mức thu nhập tự chọn (từ chuẩn nghèo nông thôn đến 20 lần lương cơ sở).
- Phương thức: hằng tháng / 3 tháng / 6 tháng / 12 tháng / nhiều năm 1 lần.
- Nhà nước hỗ trợ 10–30% mức đóng cho người thuộc hộ nghèo, cận nghèo.
- Được hưởng lương hưu, tử tuất tương tự BHXH bắt buộc.
6. Rút BHXH 1 lần — cảnh báo
Theo Luật BHXH 2024, từ 01/07/2025 không còn cho phép rút BHXH 1 lần với người tham gia mới. Người đã tham gia trước thời điểm này vẫn được rút theo lộ trình.
Khuyến nghị không nên rút BHXH 1 lần: số tiền nhận được thường thấp hơn nhiều so với tổng lương hưu nhận được khi đến tuổi nghỉ hưu (tính cả 22% người sử dụng LĐ đã đóng cho bạn).
7. Trách nhiệm của doanh nghiệp
- Đăng ký BHXH cho lao động trong vòng 30 ngày kể từ ngày ký HĐLĐ.
- Trích đóng đủ và đúng hạn (chậm nhất ngày cuối tháng).
- Chốt sổ BHXH cho người lao động khi nghỉ việc.
- Báo tăng/giảm lao động kịp thời.
Vi phạm bị phạt 12–24% số tiền chưa đóng (Nghị định 12/2022/NĐ-CP), tối đa 75 triệu đồng. Trốn đóng BHXH ≥ 50 triệu hoặc 10 người trở lên có thể bị truy cứu hình sự (Điều 216 BLHS).
8. Tra cứu quá trình đóng BHXH
- App VssID của BHXH Việt Nam (cài đặt miễn phí).
- Website: baohiemxahoi.gov.vn → tra cứu trực tuyến.
- Đến cơ quan BHXH cấp huyện nơi doanh nghiệp đóng BH.
Tham khảo: Luật BHXH 2024, Luật Việc làm 2013, Nghị định 12/2022/NĐ-CP, Nghị định 74/2024/NĐ-CP.
