Nghỉ phép năm là quyền lợi cơ bản của người lao động được pháp luật bảo vệ. Bài viết tổng hợp quy định về nghỉ phép năm 2026 theo Bộ luật Lao động 2019 và Nghị định 145/2020/NĐ-CP: số ngày, cách tính, quyền lợi và lưu ý.
Nội dung chính
1. Số ngày nghỉ phép năm
Điều 113 Bộ luật Lao động 2019: người lao động làm việc đủ 12 tháng cho người sử dụng lao động được nghỉ phép hằng năm hưởng nguyên lương:
- 12 ngày làm việc đối với người làm điều kiện bình thường.
- 14 ngày làm việc với người làm công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; lao động chưa thành niên; người khuyết tật.
- 16 ngày làm việc với công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.
Danh mục công việc nặng nhọc theo Thông tư 11/2020/TT-BLĐTBXH.
2. Nghỉ phép tăng theo thâm niên
Điều 114 BLLĐ: cứ 5 năm làm việc cho 1 người sử dụng lao động, được cộng thêm 1 ngày phép.
Ví dụ: làm việc 20 năm cho 1 công ty, điều kiện bình thường → 12 + 4 = 16 ngày phép/năm.
3. Cách tính phép cho người làm chưa đủ 12 tháng
Người lao động làm việc chưa đủ 12 tháng được tính theo tỷ lệ:
Số ngày phép = (Số ngày phép năm / 12) × Số tháng đã làm việc
Ví dụ: làm 7 tháng, điều kiện bình thường → 12/12 × 7 = 7 ngày phép. Phần lẻ thập phân được làm tròn xuống.
4. Ngày nào tính là ngày phép?
- Chỉ tính ngày làm việc, không gồm thứ Bảy – Chủ nhật (với chế độ 5 ngày/tuần), ngày nghỉ lễ Tết.
- Nếu doanh nghiệp làm 6 ngày/tuần, ngày Chủ nhật vẫn không tính vào ngày phép.
5. Thoả thuận thời điểm nghỉ
Người sử dụng lao động có quyền quy định lịch nghỉ phép sau khi tham khảo ý kiến người lao động (Điều 113 khoản 4). Người lao động có thể:
- Nghỉ thành nhiều lần trong năm.
- Hoặc gộp tối đa 3 năm phép một lần nếu được công ty đồng ý.
Phải báo trước theo thoả thuận hoặc nội quy (thường 3–7 ngày).
6. Nghỉ phép kết hợp với đi tàu xe
Người lao động đi nghỉ phép tại địa điểm cách xa nơi làm việc được cộng thêm thời gian đi đường ngoài ngày phép (Điều 113 khoản 6):
- Đi tàu, ô tô: 1 ngày/2 chiều nếu mỗi chiều > 6 tiếng.
- Phương tiện khác: căn cứ thực tế.
Thời gian đi đường được tính ngoài 12/14/16 ngày phép, không bị trừ vào ngày phép.
7. Tiền lương khi nghỉ phép
Hưởng nguyên lương theo HĐLĐ. Bao gồm:
- Lương cơ bản.
- Các khoản phụ cấp đang hưởng thường xuyên (ăn trưa, đi lại nếu là phần lương).
- Không bao gồm: thưởng năng suất, hoa hồng (không cố định).
8. Nghỉ phép chưa nghỉ hết — quy đổi tiền
Điều 113 khoản 3: người lao động chấm dứt HĐLĐ hoặc bị mất việc mà chưa nghỉ hết phép → được thanh toán tiền cho số ngày chưa nghỉ.
Công thức:
Tiền phép = Tiền lương 1 ngày × Số ngày phép còn lại
Lưu ý: nếu vẫn đang làm việc, công ty không bắt buộc quy đổi tiền phép, chỉ khuyến khích nghỉ thực tế.
9. Nghỉ việc riêng có lương + không lương
Ngoài phép năm, BLLĐ quy định các loại nghỉ riêng:
Nghỉ riêng có hưởng lương (Điều 115):
- Kết hôn: 3 ngày.
- Con ruột, con nuôi kết hôn: 1 ngày.
- Cha mẹ ruột (cả vợ và chồng), vợ/chồng, con ruột/nuôi qua đời: 3 ngày.
Nghỉ riêng không hưởng lương (Điều 115 khoản 2):
- Ông bà nội/ngoại, anh chị em ruột qua đời: 1 ngày.
- Cha mẹ ruột/cha mẹ vợ/chồng kết hôn: 1 ngày.
- Anh, chị, em ruột kết hôn: 1 ngày.
10. Quy định riêng cho lao động nữ
- Trong thời gian hành kinh: 30 phút/ngày, tối thiểu 3 ngày/tháng, hưởng nguyên lương.
- Nuôi con dưới 12 tháng: 60 phút/ngày, hưởng nguyên lương.
- Khám thai 5 lần × 1 buổi (làm việc xa cơ sở y tế: 2 ngày/lần).
- Nghỉ thai sản: 6 tháng (sinh 1 con); thêm 1 tháng/con từ con thứ 2.
11. Khi nào công ty được từ chối nghỉ phép?
Công ty không được phép từ chối hoàn toàn, nhưng có thể yêu cầu:
- Đổi ngày nghỉ nếu trùng đợt cao điểm sản xuất (phải thoả thuận hợp lý).
- Phối hợp lịch nghỉ giữa các nhân viên cùng vị trí.
Nếu công ty liên tục từ chối, cản trở người lao động nghỉ phép → có thể bị xử phạt 10–20 triệu (Nghị định 12/2022/NĐ-CP).
12. Xử lý vi phạm
- Không cho nghỉ phép: phạt 10–20 triệu đồng.
- Không trả lương phép đúng thời hạn: phạt + buộc trả đủ.
- Không quy đổi tiền phép khi nghỉ việc: bị khởi kiện đòi.
Tham khảo: Bộ luật Lao động 2019, Nghị định 145/2020/NĐ-CP, Nghị định 12/2022/NĐ-CP, Thông tư 11/2020/TT-BLĐTBXH.
